NIDANA
keshada romvidhvansa lomdvipa udumbarah.
Sat te kusdhaikakarmaada sahsaursamantarah.
SAMPRAPTI GHATAK
Dosa-tridosaja
upsarga-raktaja krami
adisdhan-bahairogamarga
KUTHA BHEDA
(A) MAHAKUSTHA
charak susruta dosa
Kapal kapal v
Audumbar aud. P
mandal mandal k
risjhiha risjiha vp
pundrik pundrik kp
sidhm dadru kv
kakdak kakdak vpk
B.Chhudrakustha
ekakusuth sthulaaruk
charmkusth kitibh
kitibh mahakusth
vipadika ekakusth
alsak visarp
dadru parisarp
charmdal charmdal
paamaa paamaa
visphotak visphotak
shataru rakasaa
vicharchika vicharchik
PURVA RUPA
atishlaksankharspasvedasvedvivadataah.
Dah kandustwachi svapastodah kodonntirbhrama.
Bradanaamdhikam shulam shigrotpattischirsthirtih.
Rudaanaampi rukshtvam nimittealpeatikopnam.
Romharsoasrajah kaasdyam kusdhalakshadamgrajam.
KAPAL KUSTH
krisnarudkapalaabham ydruchham parusam tanu.
Kaapaalam todabahulam...
AUDUMBAR
dahakanduruaaragaparitam lomapinjaram.
Udumbarphalabhasam kusthmaudumbaram...
MANDALA
svetam raktam styaanam snigdhmutsannmandalam.
Krachchhmanyonsansaktam...
RISHJHIHA
karkasham raktaparyantamatah shyaavam savedanam.
Yadrasyjihasansathanmrasyjiham...
PUNDARIK
sasvetam raktaparyantam pundrikdalopamam.
Sotsetham cha sadaham...
SIDHM
swetam taamramam tanu cha yadrajo ghrastam vimunchati.
Alaabupuspa vardam...
KAKADAK
yat kakdantikavarnampakam teevravednam.
CHHUDRA KUSTHA
asvedanam mahavaastu yanmatsyashakalopmam.
Tadekakustham charmaakhyam bahlam hasticharmvata.
Shyaavam kidkharsparsham parusam kitibham smratam.
Vaipadikam padipadsphutnam teebrabedanam.
Kandumadibh saraagaisch gandairlasakam chitam.
Sakanduragapidakam dadrumandalamudgatam.
Raktam sakandu sasphotam sarugdalati chaapi yati.
Tachcharmadalamaakhyaatam sansparsaasahmunchyate.
Pama svetarudshyaavaah kandulaah pidka bhrasham.
Sphotah svetarudaabhaso visphotah syustanutvachah.
Raktam shyaavam sadaahaarti shataaru syaadbahubradam.
Sakanduh pidka shyaavaa bahusraavaa vicharchikaa.
KUSTHA BHEDON ME DOSAPRATYNEEK LAKSHAN
roksyam shosasyatodah shulam sankochanam tathaayaamah.
Paarusyam kharabhavo harsah shyaavaarudatvam cha.
Kusdhek vaatlingam,daho ragah parisravah paakah.
Visro gandhah kledastathaangpatanam cha pittakratam.
Svaityam shaityam kanduh sthairyam chotsedhgoaravsnehaah.
Kusthesu tu kaphlingam jantubhirbhibhakshadam kledah.
KUSTHA KA UTTAROTTAR DHATUON ME ANUPRAVESH
TVACHA
twaksthe vaivanrymangesu kusthe roksyam cha jaayte.
Twaksvaapo romharsasch svedasyaatipravartanam.
RAKTA
kanduurvipuykaschaiva kusthe soditasansrite.
MANSA
bahulyam vaktrashosasch kaarkshyam pidkodgamah.
Todah sphotah sthirtvam cha kusthe maansaasrite.
MEDA
koanyam gatichhayoangaanaan sambhedah chhatasarpdam.
ASTHIMAJJA
naasaabhangoaksiragasch chhatesu kramisamabhavah.
Swaropghatascha...
SUKRA
dampatyoh kusthbahulyaadadustshoditshukryoh.
SADHYATAASADHYATA
SADHYA
twakastha.
Raktastha
masastha
vatakaphaadhika
YAPYA
medasya
dwandaja
ASADHYA
majjastha
asthistha
CHIKITSASUTRA
vata pradhanta vale kustha me gratapana.
Kapha....Vaman
pitta.....Raktamoksan,virechana
sanshodhan-vaman,virechan,nasya,raktmoksan,snehpaan.
Vamanarth-indrajao,madanphal,muledhi,parvalpatra,neempatra.
Virechanaartha-trivrataa,danti,triphala.
Vata pradhan me virechan,niruhvasti,anuvasan vasti.
Raktamoksan-sthira kadhina mandala.
Chhara prayoga-jab sparsendryan nasta ho gaye ho.
YOGA
patolaadi kwatha
mustaadi churna
swarnmaakchhik
shilajatu
anwala saar gandhak
madhvaasav
chitrakaadi lepa-mandal kustha
trapvaadi lepa-mandal kustha
kusthaadi lepa.
KUSTHANASAK 4 LEPA
1.SIRASA KI CHHAL KA KALKA
2.KAPASA KE PHOOLA KA KALKA
3.AMALTAS KE PATRA KA KALKA
4.KALI MAKOY KE PATRA KA KALKA
kanak chhiri taila,svetkar veeraadha taila,kusthaadi taila.
SIDHMA LEPA
kudh,tejpatra,marich,mainsil,kaasis,ka samahag ka churna ko sarson ke tail me phetkar 7 din tak taamra ke paatra me rakha rahne de. Yeh 7 din me sidhmnashamak tatha 1 maha me svitranashak ho jata he.
Mahatiktak ghrata
mahakhadir ghrata
(khadir-rakta vikar nashak,vaay vidanga-krami nashak)
SWETAKUSTHA
18 prakar ke kustho ke tirikta.
Krachhasadhya
asankramak
CHIKITSA-vaman,virechan ke baad punah kadhgular ke ras ko guda ke sath dekar virechan kare.
Khadir ke jala ka paan.
Manahshilaahaadi lepa.
KILASA(tridosaja)-daarud, chaarud,svitra
KRACHHASAADHYATA KRAMA
RAKTA (raktaasrita)-taamra(mansaasrita)-sveta varna(lasika/medasrita)
kilas tvacha ka roga he parantu antahpravista hone par kewal 3 rakta,mans,meda ko dusita karta he
ASADHYATA
1 varsa se adhika ka ho.
2.Mandala vahut sate ho.
3.Roma rakta varna ke ho.